Yazı Detayı
30 Temmuz 2018 - Pazartesi 21:28
 
ÇAVDIR'DA EVLER VE SOSYAL YAŞAM...!
Bekir Kayacan
 
 

Çavdır’da 70’li yıllara kadar  evlerin   çoğu  kerpiçten yapılır,genellikle bir ya da iki kattan oluşuyordu.Duvarlar kerpiçle,taşla örülür içine ahşap malzemeler kullanılırdı.Evlerin birinci katları genellikle samanlık,kiler, ahır olarak kullanılırdı.İkinci katları ise oturma yeri olarak kullanılırdı.İkinci katta ;genellikle iki odadan oluşurdu.Odanın biri mutfak diğeri ise  oturma odası olarak kullanılırdı.Evlerin hanay veya köşkü denilen dışarıya bakan kısımları vardı.Yaz günleri köşküde oturulurdu.Odalar çok amaçlı olarak kullanılırdı.Mutfakta ocak başı bulunur.Burada ekmek yapılır , yemek pişirilirdi.Kış günleri ise ocak başı etrafında oturulurdu. Burada  hem ısınılır hem de uzun sohbetler yapılır, çaydanlık köz üzerinde konur bitki çayları adaçayı,kekik içilirdi.Gırcı,üzüm,nohut  gibi  çerezler  yenilirdi.Bildiğimiz çay henüz çoğu evde  yoktu.Tüp yoktu.Ocak başında köz ateşinde pişen her şeyin lezzeti bir başkaydı.Yemek pişirmek için toprak çömlek  ve kalaylı  bakır kaplar kullanılırdı. Yemek sacayak denilen üç ayaklı demir üzerine konur ,odun ateşinde pişirilirdi.

 

Ayrıca   mısır,soğan,patates  közde pişirilir yenirdi.Evin oturma odasında ise teneke soba bulunur,gaz lambası ile aydınlatma yapılır.Yerde,kilim, yer döşekleri,yastıklar vardı.Evin penceresi bir ya da iki tane olur ve genellikle soğuk girmesin  diye küçük yapılırdı.Her evin su ihtiyacını karşılamak için güğümler olurdu.Evin su ihtiyacı için güğümlerle köy içinde en yakın çeşmeye su dolmaya gidilirdi.En güzel sohbetler ve aşıkların buluşması çeşme başlarında yapılırdı.Oturma odasının üst kısmında  nakışlı ağaç raflar bulunur.Raflarda süslü bakır tabaklar ve billur denilen bardaklar,kahve fincanları,tepsi  olurdu.Evin gelininin çeyizlik örtüleri burada sergilenirdi.Eve gelen konuklar burada ağırlanırdı.Odanın bir köşesinde ise yüklük denilen yatakların olduğu kısım vardı.Misafir odası aynı şekilde yatak odası olarak kullanılırdı.Banyo işi ,genellikle samanlıkta leğenler kovalar ile yapılırdı.Bazı evlerin bir köşesi bezle çevrilir banyo yeri olarak kullanılırdı.Tuvaletler genellikle ev dışında avluda  bir duvar dibinde çukur açılarak kurulurdu.Düşün ki geceleyin tuvalete gidecek olursan evden çıkıp avludaki tuvalete kadar gidip gelmen gerekirdi.Küçük çocuklar bunun kolay bir yolunu bulurdu.Köşküden  işini görürdü.Evin bahçesinin bir köşesinde yakıt ihtiyacını karşılayan odunluk vardı.Yine hayvanların yemesi için otluk bulunurdu.Her evin bir köşesinde mutlaka bir buğday anbarı vardı.Çiftçiler ürettiği buğdayı,arpayı,mısırı ambara koyardı.Hem evin ekmek ihtiyacını karşılar hem de pazarda satmak isterse buradan çıkarıp satardı.

 

Çocukluğumuzda Çavdır  kışları çok sert geçer ve yoğun kar yağışı olurdu. Kar ve yağmur sonrası ev damının  temizlenmesi  gerekiyordu.Bu yapılmazsa evin damı içeri akar ve çökmeye kadar gider.Bunun için toprak ev damlarında mutlaka  yuğu taşı denilen iki tarafı delikli  silindir şeklinde taş olurdu.Yuğu delikleri demirle bağlanır ve ucundan çekilerek dam üzeri önce kardan temizlenir sonra bu taşla çekilerek sertleştirilirdi.Burada amaç zeminin sert olması ile hem suların dam başından eve akmasını önlemek,hem de damı korumak idi.Ayrıca dam üzerine özellikle su geçirmeyen killi topraklar konurdu. Dam başına çıkmak için evin büyüklüğüne göre ağaç merdivenler kullanılırdı. Merdiven ile dam başına çıkılır. Yazın dam başında bulgur ,erik,kayısı,biber,salça yapma ve kurutma için dam başı kullanılırdı.Sıcak yaz akşamlarında bazı aileler dam başında  yatardı.Ben de dam başında yaz günleri yatar gökteki yıldızları seyrederek uyurdum.Muhteşem bir görüntüydü bu.Yeryüzünden gökyüzüne bakmak,yıldızları seyretmek,kayan yıldızları görmek,kutup yıldızını aramak bizim ilgi alanımıza girer hayaller kurardık yıldızlara bakarak.Fakir evleri ile zengin ağa evleri arasında farklılık vardı.Ağa evlerinde oda sayısı fazla idi.Ağa evinin büyük bir köşkü olurdu.Ağalar ayrıca hizmetçi denilen kadınlar ile uşak denilen erkek yardımcıları konağında çalıştırırdı.Bir örnek verecek olursam komşumuz olan rahmetli bir Veysel Ağa vardı.Mekanı cennet olsun.Veysel Ağanın yaklaşık 1500 dönüme yakın bir arazisi ve iki eşi vardı.Çavdır’ın en zengin kişisi olduğu söylenirdi.Ama kaderin cilvesi onun hiç çocuğu olmadı.Bu yüzden çocukları çok severdi.Evinin mimarisi resimde görüldüğü gibi çok farklıydı.Etrafı kerpiç duvarlarla çevrili büyük bir avlusu vardı.Koca sürgülü bir kapıdan girilirdi.Kapıda tokmak bulunur.Bununla eve gelindiği tokmağa vurarak haber edilirdi.Avlu içinde  zahire anbarı,aş evi,samanlık,ahır ve koca bir köşkü olan iki katlı büyük konak vardı.Konağın en üstünde bu gün teras vazifesi gören ayrı bir seyir köşkü vardı.Veysel Ağayı biz gibi ,herkes severdi.Konuşma özürlü olduğundan dediğini anlamak zordu.Hayırsever bir insandı.Çavdırlılar bilirler. Ramazan ve kurban gibi dini  bayramlarda çocukların en çok ziyaret ettiği evlerin başında Veysel Ağanın evi gelirdi.Sebebi ise paranın çok az olduğu o devirde Veysel Ağa; evine uğrayan her çocuğa mutlaka para verirdi.Elini öpen her çocuğa  10 kuruş, 20 kuruş veya 25 kuruş verirdi.Parayı azımsamayın 10 kuruş bile epey değerliydi o zamanlar.Para öyle herkeste yoktu.10 kuruşla bakkala varsak bir çöp şeker,lokum ya da bisküvi alabilirdik.Bu da bizi mutlu ederdi.Veysel Ağa çok zeki bir insandı. Eğer eve ikinci defa para almak için aynı çocuk gelirse onu tanır,”-Sana ben para vermiştim” der.- “Haydi sen  git” derdi.Allah onun mekanını cennet eylesin. 

 

Yıllar hızla akıp giderken 1967 yılına gelince Çavdır’da ilk defa belediye kuruldu.  O zamana kadar nahiye müdürlüğü ve  muhtarlıkla yönetilen Çavdır’da hızlı değişim başladı.Yeni bir imar planı yapıldı. Yeni yollar ,cadde ve sokaklar açılmaya başlandı.Park yapıldı.Atatürk anıtı yapıldı.Belediye binası,hal dükkanları yapıldı.Eski kerpiç evler yıkılmaya başladı.Yerini betonerme ve üzeri  kiremit kaplı evler yapılmaya başladı.1967-1977 yılları arasında Çavdır’da ilk defa belediye başkanlığı yapan sayın Hüseyin ERÇİFTÇİ’nin Çavdır’a  büyük hizmetleri oldu.Önce alt yapı hizmetleri ,kanalizasyon , su boruları  döşenerek  evlerin içine kadar   hizmetin gelmesini sağladı.Önceleri elektrik motoru(jeneratör) ile akşamları sadece elektrik verilen kasaba onun zamanında ulusal ağa bağlandı.Elektriğin gelmesiyle evlerde değişim başladı.Radyolar,teypler ,televizyonlar,buzdolaplar,fırınlar,ütüler,süpürgeler,çamaşır makinleri v.b almaya başladı.Yeni modern Pazar yeri,hamam,oteller ,yazıhaneler açıldı.Hayvan pazarı daha modern hale getirilerek bu günkü yeri  olan Gökbel mevkisine kuruldu.Bu yeni Menevşelik Mahallesine Toki evleri yapıldı.Yeni okullar  ilkokul,ortaokul,lise ve yüksek okul binaları,Kreş ve ana okulu,Halk Eğitim Merkezi (Ali Nuri Sayın) yapıldı.Seracılık başlaması ile yayla sebzeciliği son yıllarda öne çıktı.Sebze Hali kuruldu.Parke taşı,Et Kombinası,Çimento fabrikası kuruldu.Çavdır Baraj Gölü,Çavdır Göleti ile sulu tarımda arazilerin kapalı devre sulama ile sulu tarımda büyük gelişmeler yaşandı.Çavdır ve köyleri başta tarım,hayvancılık ve seracılık ,yayla turizmi ve eğitimi ile ,serin havası ile özellikle yazın sıcaktan bunalanların yazın serinlikle bol oksijende rahat yaşayacağı bir iklime  sahip.Buna bağlı yayla evleri de kurulmaya başlandı.Gelişim ve değişim  günden güne hızla artıyor.

 

Çavdır:Antalya,Burdur,Denizli,Fethiye yollarının kesişim güzergahında olması nedeniyle ticari  ve turizmdeki önemi de  arttı.Çok göç vermesine rağmen yine 5000’e yakın nüfusu ile hızla gelişmektedir..Burada gelmiş geçmiş tüm belediye başkanlarının, sırayla başta Hüseyin ERÇİFTÇİ olmak üzere,Ömer AKIN,Ali KILINÇ,Mehmet ÖZASLAN ve büyük hizmetleri geçen şimdiki belediye başkanımız sayın Mustafa UYSAL’a hizmetlerinden dolayı sonsuz teşekkür ederiz..Çavdır ilçemiz gelecekte daha iyi konuma geleceğine inancımız tamdır. “Geleceğin parlayan yıldızı Çavdır ve Çavdırlılara selamlar.Saygılarımla. 

 

Yazan: Bekir KAYACAN-Burdur  30 Temmuz 2018 

 
Etiketler: ÇAVDIR'DA, EVLER, VE, , SOSYAL, YAŞAM...!,
Haber Yazılımı