301 Moved Permanently

Moved Permanently

The document has moved here.

Yazı Detayı
25 Eylül 2017 - Pazartesi 15:13 Bu yazı 1195 kez okundu
 
DOMATES EKONOMİSİ VE ÇAVDIR...!
Prof.Dr. Mustafa Yıldıran
 
 

Uzun bir aradan sonra yeniden Merhaba.

 

Beş yüzyıl önce kıtamıza giren bir sebze artık Çavdır’da insanların geçim kaynağı haline geldi. Son beş yıl içerisinde hızlı bir şekilde kamu teşvik politikalarının etkisiyle üretim alanı genişleyerek artmaktadır. Kamu teşvikleri üretimin gereğinden fazla artışını her zaman tetiklemektedir. Bu noktada artan üretimin satışı en büyük sorundur. Çavdır’da son yıllarda yapılan yeni yatırımlarla örtülü tarım alanı merkezde 450 dekarı ve tüm ilçede de 4500 dekara ulaştı. Bu artışı iki gelişme tetikledi. Öncelikle teşvikli kredi politikası ile sera yapmak kolaylaşmasının etkisi büyük. İkincisi de, ortalama 50-60 kuruşa maliyeti olan domatesin 1 Türk Lirasına yakın bir değer üzerinden veya daha yüksek fiyattan satılması sayesindedir. Yani yatırım yapan bir kişi bir veya iki yılda tüm yatırım maliyetleri geriye alarak, yüksek getiri sağlayabilmiştir. Çavdır’da yeni zenginleşme yolu olarak domates seracılığı herkesi heyecanlandırdı.

 

Aslında tüm gelişmeler dışarıdan yapılan müdahalenin sonucundadır. Gelişen domates ekonomisinin geleceği de dışarının analizi ile mümkündür. Öncelikle Türkiye’de domates üretimi incelendiğinde karşımıza Türkiye ihtiyacından aşağı yukarı 10 fazla üretim yapılması çıkmaktadır. 2017 yılındaki tahminlere göre 13 milyon ton üzerinde üretim yapılmaktadır. Domates üretiminin yaklaşık 7 milyon tonu ise örtü altında yapılmakta ve sürekli artmaktadır. Türkiye üretimde dünyadaki ilk beş ülke arasındadır. Bu üretimin yaklaşık iki milyon tonu Türkiye’nin dışına çıkması halinde ekonomik bir değer elde etmektedir. Domates fiyatları incelendiğinde 1 TL ile en yüksek fiyat 2014 yılında gerçekleşti. 2016 yılında ortalama fiyatı, 0,85 TL seviyesindeyken, 2017 yılında bu fiyatın altında olacak gibi. Salçalık domates ise bu fiyatında altında fiyatla satılmakta. Yani domateste üretim ve yatırım, artık yurtdışındaki fiyat ve taleplere tamamen bağımlıdır.

 

Ülke dışında ise çok büyük bir değişimin eşiğinde olduğumuz dikkat çekici. Türkiye’nin 2010-2014 döneminde hızlı büyüyen ihracat pazarı Rusya’dır. Son iki yılda ise Rus pazarı sınırlamalar nedeniyle eskisi kadar cezbedici değil. Rusya’nın Türkiye ile ilişiklerinin sıkıntılı olduğu 2015-2016 yıllında domateste alternatifler ortaya çıktı. Öncelikle Azerbaycan, Belarus ve Hindistan domates ihracatını artırarak Türkiye karşısında Rus pazarında yükselmeye başladılar. Ayrıca Türkiye’nin 2015 yılına göre, domates ihracatında 30’a yakın bir azalma yaşanmakta. Türkiye’nin domates ihracatı, yıllık bazda 240 milyon dolar ve dünyada ilk on ülke arasında yar almasını sağlamaktadır. En önemli Pazar olan Rusya kendi üretimini son iki yılda 2 milyon ton artırmayı başardı.

 

Özetle, domates üretiminde Türkiye fazla veren bir ülke konumunda. En önemli pazarlardan birisi olan Rusya hem kendi üretimini artırmakta hem de alternatif üreticilerden alım yapmaktadır. Türkiye’de sera üretimi, açıkta üretimin yerine almaktadır. Sera yatırımlarının geriye ödeme süresi uzayacak ve getirilerin azalacağı nettir. Bundan sonra Çavdır’da sera yapmak isteyen bir kimsenin en az üç yıl dayanabilecek bir öz kaynak ve sabrının olması gerekir. Yatırımların hemen kendini geriye ödemesi zorlaşacağı gibi, eski kredilerin ödenmesi için mutlaka tasarruf yapılması da zorunludur. Sera yaparken unutmak gerekir ki, sadece Türkiye’deki üreticiler değil, Doğu Avrupa’da, Azerbaycan’da veya Hindistan’daki rakipler de sizin gibi düşünmekte. Çavdır’da işçiler yurtdışından geldiği gibi, yatırımlarda yurtdışındaki faktörlere bağımlıdır. Bu nedenle, birkaç yıl sera alanını artırmak yerine mevcut pazarlara daha nitelikli üretim yapmaya odaklanmak gerekecek gibi, görünüyor

 
Etiketler: DOMATES, EKONOMİSİ, VE, ÇAVDIR...!,
Haber Yazılımı